دیوار انسانیِ دانمارک
(قسمت دوم)
«هولگا دنسکه»
یکی از گروههای مقاومت محلی، با ماهیگیران مذاکره کرد
تا ده فروند قایق را برای عبور یهودیان به سوئد اختصاص دهند
ماهیگیران دیگر نیز همکاری کردند
و ظرف چند هفته ۳۰۰ فروند قایق، ۵۵ عملیات غیرقانونی فرار انجام دادند
هزاران یهودی در کف قایقهای ماهیگیری یا زیر خروارها کاه و شاهماهی پنهان شدند
و بر آبهایی پر از مین دریایی به این سفر پر مخاطره تن دادند
«گاس گولدبرگر»
که هنگام این سفرها فقط ۹ سال داشت، به یاد میآورد که
«بوی ماهیها هنوز هم [حس] آزادی را در ذهنام تداعی میکند»
[۳۵] در کل هفت هزار نفر
(که بیش از ۹۰درصد جمعیت یهودیان دانمارک را شامل میشد)
موفق شدند از کشور بیرون بروند و از وحشت نازیها در امان باشند
آیشمان افسوس میخورد که
«دانمارک با فراریدادن اکثر یهودیان، بزرگترین مشکلات را ایجاد کرد»
با این حال اما همه یهودیان دانمارک نتوانستند از دست نازیها فرار کنند
نازیها چند صد یهودیای که یا به خاطر ضعف قادر به فرار نبودند
یا از خطرِ قریبالوقوع مطلع نشده بودند را بیهیچ تشریفاتی سوارِ یک کشتی تجاری آلمانی کردند
و روانه اردوگاه کار اجباری ناشناخته «ترزینشتات» (در جمهوری چک کنونی) کردند
دولت دانمارک وقتی از این موضوع مطلع شد، نومیدانه کوشید
تا از جان شهروندانِ یهودیاش محافظت کند
دولت موفق شد از سیاستهای نژادی خود نازیها استفاده کند
و آزادی دانمارکیهای نیمه یهودی را تامین کند
دولت که نمیخواست آن دسته از یهودیانی که آزاد کردنشان ناممکن بود را تنها بگذارد
ترتیب آن را داد که همه یهودیان دانمارکی زندانی
بستههای صلیبسرخ که حاوی لبنیات و پوشاک بود را دریافت کنند
داخلِ این پوشاکها ویتامین و غذاهای مقوی جاسازی شده بود
و گفته میشود که همین اقدام توانست نرخ مرگ و میر زندانیان دانمارکی را
به نصف کاهش دهد
وقتی سیاستمداران دانمارکی از «ترزینشتات» بازدید کردند
نازیها برای فریب دولت دانمارک، این اردوگاه را تبدیل به اردوگاهی نمونه کردند
که کودکستانهایی پر از اسباببازی و باغچههای آراسته داشت
به خاطر فشار دولت دانمارک، اکثریت غالب زندانیان یهودی-دانمارکی نجات یافتند
فولکه برنادوت (دیپلماتِ سوئدی) کمی پیش از تسلیم آلمانها
و در مذاکرهای آتشین با «هاینریش هیملر»، موفق شد
هزاران زندانی را از اردوگاههای کار اجباری نازی آزاد سازد
از جمله این زندانیها، ۴۵۰ یهودی دانمارکی از ترزینشتات بودند
که خود برنادوت شخصا در لحظه آزادیشان در چهاردهم اپریل ۱۹۴۵ حضور داشت
رهبری
بسیاری از مبارزان مشهور در راه آزادی دانمارک
نه نخبگانی سیاسی بودند و نه انقلابیونی کارکشته
در واقع، اکثرشان مردمِ عادی و دانشجو و مادر و پدر و ماهیگیرانی بودند
که باور داشتند «چارهای جز کمک کردن ندارند». با این همه
اما چندین گروه متمایز نظیر «کلوب چرچیل» و «هولگا دنسکه» و دیگران
در جنبشِ مقاومت دانمارک شکل گرفتند
هر گروهی نیز رهبری و ساختار و تاکتیکهای خودش را داشت
و همین نیز ناهماهنگیهایی را به بار میآورد که گهگاه خطرآفرین میشدند
برای مثال، دو گروه مستقل مقاومتی در یک مورد برنامه داشتند
تا همزمان در یک کارخانه خرابکاری کنند
رهبران هفت گروه اصلی مقاومتی،
جهت به حداقل رساندن این موارد، «شورای آزادی» را در اوایل پاییز ۱۹۴۳ تشکیل دادند
تا
«فعالیتهای مقاومتی را سازماندهی و هماهنگ کنند»
فضای مدنی
پیامهای سری پنهانشده در قرص نان و سیگنالهای رمزگذاریشده
در کتابفروشیها و ماموریتهای خرابکاری شبانه، روایتهای
مقاومت دانمارکیها را مثل قصهای جذاب خواندنی کرده است
اما عواقبی که برای عاملان آنها داشت بهشدت واقعی و ترسناک بود
نازیها هر چند در ابتدا دلواپس آن بودند
که تمامیت ارضی و استقلال سیاسی دانمارک را تا حدی به رسمیت بشناسند
اما سرانجام موافقت کردند
مقامات دانمارکی نیز در عوض، مبارزان مقاومت را مجازات کردند
و عموما به زندان انداختند؛ گرچه اغلبشان به کمترین مدت زندان محکوم میشدند
وقتی خرابکاران به یک سربازخانه جدیدالتاسیس و یک کشتی مینروب
آن هم درست چند روز پیش از تکمیلشدنشان، حمله و خساراتی وارد کردن
هیتلر به خشم آمد
در نتیجه، هیتلر نمایندگان سختگیرتری برای نظارت بر دانمارک اشغالشده تعیین کرد
وی به یکی از این نمایندگان (دکتر وارنر بست) گفت
که «با دستهای آهنین حکومت کن» از این گذشته، هیتلر خواستار آن شد
که «با خشونت تمام با خرابکاریها مبارزه شود» و هیملر نیز
افزود «زندانیان نباید [در طول دورهی زندانشان] به انسانهای عادی تبدیل شوند
بلکه باید اراده آنها در هم شکسته شود» در پیِ اعتصاب ملی
در آگوست ۱۹۴۳، مقامات آلمانی حکومت نظامی وضع کردند
اعتصابها غیرقانونی اعلام شد، مقررات عبور و مرور وضع شد
و برای خرابکاری مجازات مرگ در نظر گرفته شد
آلمانها ساختمانهای دولتی را اشغال کردند، دولت دانمارک استعفا داد
و افسران نیروی دریایی نیز ۲۹ کشتی را غرق کردند و مابقی به سوئد گریختند
«کای مانک»
شاعر و رهبرِ محبوب مقاومت، به قتل رسید
و شش هزار دانمارکی (که یکسومشان افسران پلیس بودند) به خاطر مقاومتشان
به اردوگاههای کار اجباری فرستاده شدند
بهرغم همه شکنجهها و قحطیها و سختیها، بسیاری از مردم دانمارک
مصمم و ثابتقدم باقی ماندند
«یورگن کیلر»
مینویسد: «نیازی نبود که به زندگیِ جاودان باور داشته باشم
من با خشنودی تمام بر این عقیده بودم که گلولههای جوخه اعدام هرگز نمیتوانند
آرمانهایی که برایشان میجنگم را از بین ببرند» یورگن
که از کار طاقتفرسا و بیانتها در معادن آلمان سخت خسته و نحیف شده بود
با برداشتنِ اجزای اصلیِ تجهیزات [و از کارانداختنِ آنها] به مقاومتاش ادامه میداد
سه عضو دیگر کلوب چرچیل نیز در طول دوره زندانشان همچنان به فعالیت ادامه میدادند
آنها با اره کردن یکی از میلههای سلولشان، مخفیانه فرار کردند
و اموال آلمانها را خراب کردند، و سپس به سلول خویش بازگشتند
و میله را با دقت تمام سر جایاش گذاشتند یکی از افسران که حسابی سردرگم شده بود
پرسید: «شما چرا مثل مردم کشورهای دیگر گریه و زاری نمیکنید؟»
پیام و مخاطب
پسرک روزنامهفروشی که روزنامههای شدیدا سانسور شده میفروخت
به دانمارکی داد میزد: «هشت پنی بابت اکاذیب!» بهرغم تمام اقداماتِ نازیها
هم روزنامههای اصلی و هم نشریات زیرزمینی تبدیل به «سلاحِ عمده» مقاومت شده بودند
روزنامههای رسمی که به چنین محدودیتهایی عادت نداشتند
پروپاگاندای اجباری را با چاشنی طعنه و کنایه منتشر میکردند
در بخشِ «آخرین اعلانها و خبرها»، فاصله بین خطوط مطالب را دو برابر میکردند
تا توجه خواننده را به فحوای نانوشته آن جملهها جلب کنند
در روزنامهای محافظهکار، تبلیغی با این عبارت منتشر شد
که با «چنین قیمتهای پائین مشتریهای زیادی پیدا کنیم»
«ما پیروز خواهیم شد»
و در همان حال انتشار یک مطلب ظاهرا بیضرر درباره طرح معماری مکانهای اصلی شهر
به نیروهای ویژه انگلستان کمک کرد تا حملات هواییشان را دقیقتر انجام دهند
و تلفات غیرنظامی به حداقل رسد
در طول جنگ، نشریات زیرزمینی در دانمارک رشد چشمگیری داشتند
بالغ بر ۵۵۲ نشریه و نزدیک به ۲۳ میلیون نسخه
حتی یکی از این نشریات در زیرزمینِ ستاد نازیها در کپنهاگ
به فعالیت بیباکانه خود ادامه میداد
تجار در سفرهایی که به خارج از کشور داشتند
با مشقت فراوان این نشریات را در خودنویسها پنهان و قاچاق میکردند
تا اطلاعات بسیار مهمی را به متحدین برسانند
«فریت دانمارک»
[دانمارک آزاد]
یکی از همین نشریات غیرقانونی، به خوانندگاناش توصیه میکرد
که «دانمارکیها نباید جلوی تهدیدهای آلمانها سر خم کنند
حتی اگر مجازات سختی در انتظار باشد»د
دانمارکیهای بسیاری از مطالب همین نشریات الهام میگرفتند
و قهرمانانه به خواسته و اراده اشغالگران تن ندادند
گارد ساحلی مراقب بود تا همه قایقهای گشتی در تعمیرگاه بمانند
کارگران کشتیسازی با کندی کار میکردند
و کارشناسان مواد منفجره نیز وقتی برای خنثیکردن بمب در مکانهای حساس میرفتند
مسامحهکاری عجیبی از خود نشان میدادند
با رونقگرفتن خرید و فروش کتابهای ممنوعه، پول زیادی جمع شد
نسخههای سخنرانیهای هیتلر با جلدهای موهن،
و «دستورالعمل»هایی برای ساختنِ مواد منفجرهی خانگی، جزء پرفروشها بودند
یکی از کتابها که به آلمانی نوشته شده بود، به سربازهای سرخورده یاد میداد
که چطور خود را به بیماری بزنند و حتی نسخه از داروهای علیلکننده را نیز فراهم کرده بود
و«وانر بست» (فرستاده هیتلر در دانمارک) که از میزان تاثیرگذاری این نشریات به خشم آمده بود
بیهوده اخطار داد که «سردبیرها شخصا [در قبال مطالب چاپ شده] مسئول باشند
تا از مسمومشدن [ذهن] مردم جلوگیری به عمل آید»د
کشیشهای لوتری نیز از نفوذشان جهت ترویج و توسعه مقاومت استفاده میکردند
فردای روزی که یهودیان را گرفتند، نامه یکی از اسقفها برای حضارِ کلیسا خوانده شد
تا یادآوری شود که خود مسیح نیز یهودی بوده؛ در این نامه آمده بود
م«ما آنقدر مبارزه میکنیم تا برادران و خواهرانمان از همان آزادیای برخوردار شوند
که نزد ما از جان عزیزتر است»ت
سرانجام با همکاری بیش از ۹۰درصد کشیشها، و با مساعدت مالی اهالی کلیسا
شرایط اسکان یهودیان فراری فراهم شد
فعالیتهای فراگستر
مقاومت دانمارک بدون همکاری و مشارکت بخشهای مختلف جامعه
نمیتوانست در خنثی کردن نقشههای نازیها موفق شود
بهرغم وجود شکافهای عمیقِ سیاسی و طبقاتی، اعضای مقاومت اما توانستند متحد شوند
و در مبارزهشان علیه نازیسم ثابتقدم بمانند
اقدامات شجاعانهای مانند انتشار «ده فرمان برای دانمارکیها»ه
(نوشته آرنا سایر)
سبب شد مردم به این درک برسند که انزجار آنها از نازیها امری همگانی است
و حتی کسانی که در سایرِ مسائل ممکن بود شکلِ متفاوتی فکر کنند نیز
در این زمینه اتفاق نظر داشتند
در نتیجه، همه دانمارکیها از بخشهای مختلف جامعه،
جوان و پیر، دوست و غریبه، پلیس و روحانی، ماهیگیر و ماهیفروش
و حتی خود شاه، همگی در مقاومت مشارکت داشتند
تواناییِ آنها برای متحد شدن، منوط به همین باورهای مشترکشان بود
یورگن کیلر (عضو هولگا دنسکه) به یاد میآورد که
ب«باید اعتراف کرد که کلمه دمکراسی برای ما معناهای بسیار متفاوتی داشت
اما … سرکوب یهودیان ما را متوجه نگاه ایدئولوژیک مشترکی کرد
پذیرش تام و تمام حقوق»ق
در سیام اپریل ۱۹۴۵، هیتلر که به شکست قریبالوقوعاش پی برده بود
اسلحه را روی شقیقهاش گذاشت و خودکشی کرد
چهار ماه بعد، ژاپن تسلیم شد و جنگ جهانیِ دوم رسما به پایان رسید
رژیم نازی تا آن تاریخ، بیش از شش میلیون مرد و زن و کودک یهودی را به قتل رساند
اما به خاطر تلاشِ بیوقفه مقاومت دانمارک
کمتر از یک درصد جمعیت یهودی دانمارک به چنین سرنوشتی دچار شدند
یکی از بازماندگان [یهودی] قدردانیِ خود را چنین بیان میکند
ا«انسانهای فوقالعاده و زیادی بودند که با به خطر انداختن جان خود
زندگی ما را نجات دادند»د
وقتی رایش سوم سقوط کرد، بسیاری از یهودیان تبعیدی به دانمارک بازگشتند
و دیدند به لطف همسایههایی که «با قلبی مهربان و آغوشی گشوده»ه
از بازگشت آنها استقبال کرده بودند
خانه و داراییشان مصون و دست نخورده مانده است
امروزه، میتوان در اورشلیم از فراز جنگلِ کاج، «ید وشم»، یادبود دائمی
برای قربانیان هولوکاست، را دید
در ید وشم، در «خیابان نیکوکاران» درختی
به افتخارِ [مقاومت] زیرزمینیِ دانمارک کاشته شده است
ید وشم، در اقدامی ویژه و به افتخار
ه«همه دانمارکیهایی که از هر سن و طبقه و با هر سابقهای
در عملیات نجات [یهودیان] مشارکت کردند»د
عنوان «نیکوکارانی در بین ملتها» را به مردم دانمارک اعطا کرده است
شجاعت و تلاشِ آنها نشان داد که «مردم نامسلح و عادی» نیز
میتوانند
«تنها با نه گفتن، یک ارتش را به زانو درآورند»
منبع
https://tavaana.org/denmark-movement-against-hitlers/


